Table of Contents

Việt Nam tăng vận chuyển hàng hóa 9 tháng: Vì sao đường bộ vẫn giữ vai trò lớn?

Hàng hóa vận chuyển 9 tháng năm 2026 tăng 15,8%, nhưng đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu vận tải. Vì sao phương thức này tiếp tục giữ vai trò chủ lực và chủ hàng cần chuẩn bị gì khi nhu cầu vận chuyển tăng nhanh trong quý IV?

Theo báo cáo mới nhất của Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, vận tải hàng hóa của Việt Nam ước đạt 2.580,2 triệu tấn, tăng 15,8% so với cùng kỳ năm trước. Khối lượng luân chuyển đạt 510,1 tỷ tấn.km, tăng 12,8%. Riêng quý III, sản lượng vận chuyển đạt 941,3 triệu tấn, tăng 18,1%.

Đáng chú ý, trong cơ cấu các phương thức vận tải, đường bộ tiếp tục đảm nhận phần lớn khối lượng hàng hóa. Theo số liệu phân tích từ báo cáo logistics tháng 9/2026, đường bộ vận chuyển khoảng 1.953,2 triệu tấn, tương đương khoảng 75,7% tổng khối lượng hàng hóa vận chuyển trong 9 tháng.

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: khi đường biển, đường thủy và đường sắt đều có những lợi thế riêng, vì sao chủ hàng Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào xe tải và vận tải đường bộ?

1. Vận chuyển hàng hóa 9 tháng tăng mạnh đang nói lên điều gì?

Con số 2.580,2 triệu tấn không chỉ phản ánh hoạt động của ngành vận tải. Nó còn cho thấy nhu cầu lưu chuyển hàng hóa trong nền kinh tế đang tăng khá rõ.

Trong 9 tháng năm 2026, vận tải hàng hóa tăng 15,8% về khối lượng vận chuyển và tăng 12,8% về luân chuyển. Riêng tháng 9, lượng hàng vận chuyển tăng 19,3% so với cùng kỳ, trong khi luân chuyển tăng 17,9%.

Ở phía sản xuất và thương mại, các chỉ số cũng đang tạo thêm nguồn hàng cho hệ thống logistics.

GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01% so với cùng kỳ. Trong đó, công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%; riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,36%. Ngành vận tải, kho bãi cũng tăng 11,03%.

Thương mại hàng hóa tiếp tục mở rộng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4%. Xuất khẩu tăng 24,5%, còn nhập khẩu tăng 36,7%.

Đặc biệt, nhóm hàng nhập khẩu chủ yếu vẫn là tư liệu sản xuất, đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 58,3%; nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%.

Điều này có ý nghĩa rất lớn với logistics.

Hàng máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu, hàng thành phẩm không chỉ cần vận chuyển từ cảng về nhà máy. Chúng còn phải tiếp tục đi từ nhà máy đến kho, từ kho đến đại lý, từ nhà cung cấp đến công trình hoặc từ trung tâm phân phối đến khách hàng.

Đây chính là khoảng mà vận tải đường bộ có lợi thế rất rõ.

2. Vì sao đường bộ vẫn giữ vai trò lớn trong vận chuyển hàng hóa?

2.1. Đường bộ phù hợp với mô hình giao hàng tận nơi

Một trong những ưu thế lớn nhất của xe tải là khả năng thực hiện hành trình tương đối trực tiếp từ điểm lấy hàng đến điểm giao.

Chủ hàng có thể yêu cầu:

Nhận hàng tại nhà máy.
Nhận tại kho.
Nhận hàng tại cửa hàng.
Giao đến công trình.
Giao đến kho trung chuyển.
Giao tận địa chỉ khách hàng.

Đây là lợi thế quan trọng của mô hình door-to-door.

Trong khi đó, vận tải đường biển, đường sắt hoặc đường thủy thường cần kết hợp thêm chặng đường bộ ở hai đầu.

Ví dụ, một lô máy móc từ TP.HCM đi Hà Nội có thể không thể chỉ sử dụng một phương thức vận tải từ đầu đến cuối.

Hàng có thể cần:

Kho nhà máy → xe tải → ga/cảng → phương tiện đường dài → xe tải → kho người nhận.

Mỗi điểm chuyển tải đều có thể phát sinh thêm thời gian, chi phí bốc xếp và rủi ro.

Với những lô hàng cần giao thẳng hoặc có sản lượng chưa đủ lớn để tối ưu vận tải đa phương thức, xe tải thường dễ tổ chức hơn.

3. Đường bộ có lợi thế về khả năng chia tải và chọn loại xe

Không phải lô hàng nào cũng phù hợp với một xe lớn.

Đây là một trong những vấn đề mà chủ hàng thường gặp.

Một doanh nghiệp có thể chỉ có:

500 kg hàng;
1–2 tấn vật tư;
vài pallet;
3–5 tấn máy móc;
một lô hàng cồng kềnh;
hoặc một lô gần đầy tải.

Nếu sử dụng phương tiện không phù hợp, chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị hàng có thể tăng đáng kể.

Đường bộ cho phép doanh nghiệp lựa chọn nhiều phương án:

Hàng ghép/LTL: phù hợp khi lượng hàng chưa đủ để thuê nguyên xe.

Nguyên chuyến/FTL: phù hợp khi hàng có khối lượng lớn, cần đi thẳng hoặc cần kiểm soát thời gian giao nhận.

Xe tải theo tải trọng: có thể bố trí phương tiện theo trọng lượng và kích thước thực tế của lô hàng.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng với hàng pallet, máy móc, thiết bị, vật tư công trình và hàng sản xuất.

Không chỉ nhìn vào số kg, chủ hàng còn phải xem CBM, kích thước kiện và khả năng xếp hàng.

Một lô hàng 2 tấn nhưng chiếm 15 CBM sẽ có bài toán khác hoàn toàn so với 2 tấn hàng có thể xếp gọn trong vài pallet.

4. Đường bộ đang hưởng lợi từ sự gia tăng của sản xuất và phân phối nội địa

Một yếu tố khác giải thích vai trò của đường bộ là đặc điểm chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Hệ thống sản xuất gồm nhiều nhà máy, cụm công nghiệp, khu công nghiệp nằm phân bổ ở nhiều tỉnh thành.

Hàng hóa vì vậy phải liên tục di chuyển giữa:

nhà cung cấp → nhà máy → kho → trung tâm phân phối → đại lý → khách hàng.

Đây chủ yếu là các chặng nội địa.

Trong khi đó, số liệu 9 tháng cho thấy vận tải hàng hóa trong nước đạt khoảng 2.535,7 triệu tấn, chiếm phần lớn tổng khối lượng vận chuyển.

Đường bộ phù hợp với các chặng này vì có thể kết nối trực tiếp các khu công nghiệp, kho hàng, cửa hàng và công trình mà không nhất thiết phải phụ thuộc vào một đầu mối cảng hoặc ga.

5. Nhưng đường bộ giữ tỷ trọng lớn không có nghĩa là lúc nào cũng tối ưu

Đây là điểm chủ hàng cần lưu ý.

Đường bộ đang giữ vai trò chủ lực, nhưng không nên hiểu rằng mọi lô hàng đều nên dùng xe tải.

Nếu hàng có sản lượng rất lớn, tuyến dài và lịch vận chuyển ổn định, doanh nghiệp có thể cần cân nhắc vận tải biển, đường thủy hoặc đường sắt.

Theo các số liệu 9 tháng, đường thủy nội địa vận chuyển khoảng 499,4 triệu tấn, trong khi đường biển đạt khoảng 123,9 triệu tấn. Đường sắt chỉ đạt khoảng 3,4 triệu tấn và giảm 18,6% so với cùng kỳ.

Điểm đáng chú ý nằm ở khối lượng luân chuyển.

Đường biển có thể vận chuyển khối lượng lớn trên quãng đường dài. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào số tấn vận chuyển, chưa thể đánh giá đầy đủ hiệu quả của từng phương thức.

Trong logistics, cần phân biệt:

Tấn: phản ánh khối lượng hàng được vận chuyển.
Tấn.km: phản ánh khối lượng hàng kết hợp với quãng đường vận chuyển.

Do đó, câu hỏi đúng không phải là:

“Phương thức nào đang chiếm tỷ trọng lớn nhất?”

Mà là:

“Phương thức nào phù hợp nhất với đặc điểm của lô hàng, tuyến vận chuyển và yêu cầu giao nhận?”

6. Vấn đề chủ hàng đang gặp khi nhu cầu vận chuyển tăng

Sản lượng hàng hóa tăng là tín hiệu tích cực với nền kinh tế, nhưng đối với chủ hàng, nó cũng tạo ra một số áp lực.

Vấn đề 1: Đặt xe quá sát ngày giao

Khi sản lượng tăng, nhu cầu phương tiện cũng tăng theo.

Nếu doanh nghiệp chỉ gọi xe khi hàng đã đóng xong, khả năng lựa chọn phương tiện có thể bị thu hẹp.

Đặc biệt với hàng cần xe tải có tải trọng cụ thể, hàng cồng kềnh hoặc yêu cầu lấy hàng tại kho vào khung giờ cố định.

Vấn đề 2: Chọn xe theo trọng lượng nhưng bỏ qua CBM

Đây là lỗi khá phổ biến.

Ví dụ, hàng nhẹ nhưng cồng kềnh có thể chiếm gần hết thể tích thùng xe trước khi đạt tải trọng tối đa.

Nếu chỉ báo “3 tấn hàng” mà không cung cấp kích thước, đơn vị vận chuyển khó đánh giá chính xác phương án xe.

Vấn đề 3: Hàng chưa được pallet hóa hoặc đóng kiện phù hợp

Hàng máy móc, thiết bị, vật tư hoặc hàng nhiều kiện cần tính đến phương án xếp dỡ.

Palletization không chỉ giúp việc bốc xếp nhanh hơn mà còn hỗ trợ kiểm đếm và hạn chế xê dịch hàng trong quá trình vận chuyển.

Với hàng có giá trị hoặc dễ hư hỏng, doanh nghiệp cũng cần xem xét kiện gỗ, vật liệu chèn lót và phương án cố định.

Vấn đề 4: Lịch sản xuất không khớp lịch xe

Nhà máy có thể hoàn thành hàng vào buổi chiều nhưng xe lại được điều đến từ buổi sáng.

Khi đó phát sinh thời gian chờ.

Ngược lại, nếu xe đến muộn trong khi kho đã chuẩn bị hàng, lịch giao tiếp theo có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, lịch đóng hàng và lịch điều xe cần được lập cùng nhau, thay vì xem đó là hai công việc độc lập.

Vấn đề 5: Chỉ so sánh giá cước

Một báo giá thấp chưa chắc là phương án có tổng chi phí thấp.

Chủ hàng nên tính cả:

Chi phí lấy hàng.
Chi phí bốc xếp.
Chi phí chờ.
Chi phí trung chuyển.
Chi phí đóng gói.
Chi phí phát sinh do giao lại.
Chi phí do chậm tiến độ.

Đặc biệt với hàng dự án hoặc hàng phục vụ sản xuất, chi phí của một ngày chậm giao có thể lớn hơn phần chênh lệch cước vận chuyển.

7. Checklist chủ hàng nên kiểm tra trước khi gửi hàng

Trước khi yêu cầu báo giá vận chuyển, doanh nghiệp nên chuẩn bị tối thiểu các thông tin sau:

Checklist thông tin hàng hóa

☐ Tên hàng hóa.

☐ Số lượng kiện.

☐ Tổng trọng lượng.

☐ Kích thước từng kiện.

☐ Tổng CBM nếu có.

☐ Hàng đã pallet hóa hay chưa.

☐ Có cần kiện gỗ, chèn lót hay không.

☐ Hàng có đặc tính đặc biệt về kích thước, giá trị hoặc cách xếp dỡ hay không.

Checklist tuyến vận chuyển

☐ Địa chỉ lấy hàng.

☐ Địa chỉ giao hàng.

☐ Thời gian hàng sẵn sàng.

☐ Thời hạn cần giao.

☐ Địa điểm có hạn chế xe tải hay không.

☐ Có yêu cầu xe vào tận kho hoặc tận công trình hay không.

Checklist phương án vận tải

☐ Hàng ghép hay nguyên chuyến?

☐ Cần xe tải bao nhiêu tấn?

☐ Hàng có cần xe thùng dài hoặc phương tiện phù hợp kích thước hay không?

☐ Có cần hỗ trợ bốc xếp/loading-unloading?

☐ Có cần giao door-to-door?

☐ Có cần theo dõi tình trạng giao nhận?

Chỉ cần chuẩn hóa những thông tin này, chủ hàng đã có thể giảm đáng kể thời gian trao đổi qua lại khi tìm phương án vận chuyển.

8. Chủ hàng nên thay đổi cách nhìn về vận tải đường bộ như thế nào?

Số liệu 9 tháng năm 2026 cho thấy đường bộ vẫn là mắt xích lớn trong hệ thống logistics Việt Nam. Tuy nhiên, lợi thế của đường bộ không đơn thuần nằm ở số lượng xe tải.

Lợi thế thực sự nằm ở khả năng kết nối các điểm giao nhận cuối cùng.

Trong một chuỗi cung ứng, hàng hóa không chỉ cần được đưa từ tỉnh này sang tỉnh khác. Hàng cần được lấy đúng nơi, đúng thời điểm, đúng phương tiện và giao đúng địa chỉ.

Đó là lý do đường bộ vẫn có vai trò đặc biệt với:

Hàng sản xuất.
Máy móc và thiết bị.
Vật tư công trình.
Hàng pallet.
Hàng phân phối.
Hàng bán lẻ.
Hàng ghép LTL.
Hàng nguyên chuyến FTL.
Các lô hàng cần giao tận kho hoặc tận công trình.

Trong bối cảnh sản lượng hàng hóa đang tăng nhanh, bài toán quan trọng với doanh nghiệp không còn đơn giản là “tìm một chiếc xe để chở hàng”.

Bài toán là lựa chọn đúng tải trọng, thể tích, phương thức ghép hàng/nguyên chuyến, lịch lấy hàng, lịch giao hàng và phương án bốc xếp.

9. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho giai đoạn cuối năm?

Quý III/2026 ghi nhận vận tải hàng hóa tăng 18,1% về khối lượng vận chuyển so với cùng kỳ. Riêng tháng 9 tăng 19,3%. Đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu vận chuyển đang duy trì ở mức cao khi bước vào quý IV.

Cùng thời điểm, sản xuất công nghiệp và thương mại cũng duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Vì vậy, doanh nghiệp có lượng hàng thường xuyên nên chủ động hơn trong việc lập kế hoạch vận tải.

Ba việc nên làm trước:

Một là, lập kế hoạch sản lượng hàng theo tuần.

Không nên chờ đến khi kho đầy mới bắt đầu tìm xe.

Hai là, phân loại hàng theo trọng lượng và CBM.

Từ đó xác định lô nào phù hợp với hàng ghép và lô nào nên bố trí nguyên chuyến.

Ba là, thống nhất lịch kho – lịch xe – lịch giao.

Ba lịch này cần được liên kết để giảm thời gian chờ và hạn chế phát sinh chi phí.

Kết luận

Vận tải hàng hóa Việt Nam 9 tháng năm 2026 tăng 15,8%, đạt khoảng 2.580,2 triệu tấn. Trong cơ cấu phương thức vận tải, đường bộ tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn với khoảng 1,95 tỷ tấn, tương đương gần 76% khối lượng hàng hóa vận chuyển.

Đường bộ giữ vai trò lớn không phải vì các phương thức khác không có lợi thế, mà bởi đặc điểm của chuỗi cung ứng Việt Nam vẫn cần khả năng gom hàng, phân phối nội địa và giao nhận tận nơi với tính linh hoạt cao.

Với chủ hàng, điều quan trọng không phải lúc nào cũng là chọn phương án có cước thấp nhất. Phương án hiệu quả cần đồng thời phù hợp với trọng lượng, CBM, kích thước, lịch sản xuất, thời gian giao hàng và yêu cầu bốc xếp.

Khi nhu cầu vận chuyển tiếp tục tăng trong quý IV, việc chuẩn hóa thông tin hàng hóa và lập kế hoạch xe sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về năng lực vận tải, hạn chế thời gian chờ và kiểm soát tổng chi phí logistics.

Nguồn tham khảo cập nhật: https://www.nso.gov.vn/bai-top/2026/10/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-quy-iii-va-9-thang-nam-2026/