Ùn tắc cảng biển châu Á kéo dài

Tình trạng ùn tắc tại một số cảng container châu Á đang gây áp lực lên lịch tàu và kế hoạch vận chuyển quốc tế. Theo Sea-Intelligence, độ tin cậy lịch tàu container toàn cầu giảm còn 56,4% trong tháng 7/2026. Mức chậm trễ trung bình của các chuyến tàu đến muộn tăng lên 6,06 ngày.

Tuy nhiên, tình hình không đồng nhất giữa các cảng. Bản tin ngày 16/10 của Journal of Commerce cho biết thời gian chờ tàu tại Thượng Hải và Ninh Ba đã cải thiện sau chuỗi gián đoạn do bão.

Với chủ hàng xuất nhập khẩu, điều cần quan tâm không chỉ là cảng nào đang ùn tắc. Quan trọng hơn là nguy cơ trễ lịch tàu, thay đổi kế hoạch trung chuyển và ảnh hưởng đến việc giao nhận container tại hai đầu.

Bài viết phân tích những rủi ro chủ hàng cần theo dõi và đưa ra checklist giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi lập kế hoạch vận chuyển.

1. Điều gì đang gây áp lực lên cảng biển châu Á?

Ùn tắc cảng biển thường xuất phát từ nhiều yếu tố cùng lúc. Một sự cố tại cảng có thể ảnh hưởng đến lịch khai thác của nhiều chuyến tàu. Khi tàu đến muộn, các cảng tiếp theo cũng có thể bị xáo trộn kế hoạch tiếp nhận.

Theo báo cáo của Sea-Intelligence công bố ngày 2/9/2026, cả 14 cảng lớn nhất châu Á được theo dõi đều ghi nhận mức suy giảm về độ tin cậy lịch tàu trong tháng 7. Thượng Hải và Ninh Ba nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể.

Một số nguyên nhân đáng chú ý gồm:

Thời tiết làm gián đoạn khai thác

Bão và điều kiện thời tiết bất lợi có thể khiến cảng tạm dừng hoặc hạn chế hoạt động. Khi việc tiếp nhận tàu bị gián đoạn, tàu phải chờ cầu bến hoặc điều chỉnh lịch ghé cảng.

Tác động không chỉ nằm ở thời điểm thời tiết xấu. Những chuyến tàu bị dồn lịch có thể tiếp tục ảnh hưởng đến kế hoạch khai thác sau khi cảng hoạt động trở lại.

Tàu đến dồn dập và thiếu năng lực khai thác tại một số thời điểm

Khi nhiều tàu cùng đến trong một khoảng thời gian ngắn, nhu cầu cầu bến, thiết bị xếp dỡ và bãi container tăng lên. Nếu năng lực khai thác không đáp ứng kịp, thời gian chờ có thể kéo dài.

Container tồn bãi cao cũng gây áp lực lên việc bố trí vị trí lưu trữ và di chuyển container. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến cả hoạt động xuất hàng lẫn giải phóng hàng nhập.

Lịch tàu thay đổi kéo theo hiệu ứng dây chuyền

Khi tàu chậm tại cảng trước, thời điểm cập cảng kế tiếp có thể thay đổi. Hãng tàu cũng có thể điều chỉnh thứ tự ghé cảng hoặc bỏ chuyến ghé cảng theo kế hoạch.

Đối với lô hàng phải trung chuyển, rủi ro còn liên quan đến việc kết nối giữa hai chuyến tàu. Nếu chuyến đầu đến muộn, container có thể không kịp chuyển sang chuyến tiếp theo đã dự kiến.

2. Tình hình mới nhất: Không phải cảng nào cũng diễn biến giống nhau

Thông tin thị trường cần được cập nhật theo từng cảng và từng thời điểm. Không nên đánh đồng tình hình tại một cảng với toàn bộ mạng lưới vận tải châu Á.

Ngày 16/10/2026, Journal of Commerce đưa tin thời gian chờ tàu tại Thượng Hải và Ninh Ba đã giảm xuống còn hơn hai ngày trong tuần được báo cáo. Đây là dấu hiệu cải thiện sau các đợt bão gây gián đoạn hoạt động từ tháng 7 đến tháng 9.

Tuy nhiên, cải thiện tại một số cảng chưa đồng nghĩa toàn bộ chuỗi vận tải đã trở lại bình thường. Tàu bị trễ trước đó vẫn có thể cần thời gian để khôi phục lịch trình. Những cảng trung chuyển cũng có thể chịu ảnh hưởng từ việc tàu đến không đúng kế hoạch.

Vì vậy, chủ hàng nên theo dõi ít nhất ba nhóm thông tin:

• Tình trạng cảng đi: lịch nhận container, thời điểm đóng máng và lịch tàu dự kiến.

• Tình trạng hành trình: thời gian tàu cập cảng, thay đổi lịch ghé cảng và phương án trung chuyển.

• Tình trạng cảng đến: kế hoạch dỡ hàng, tình trạng container và thủ tục nhận hàng.

Thông tin nên được kiểm tra từ hãng tàu, đơn vị giao nhận và thông báo chính thức của cảng khi có sẵn. Các số liệu về thời gian chờ chỉ phản ánh giai đoạn được báo cáo, không phải cam kết cho mọi chuyến tàu.

3. Ùn tắc cảng ảnh hưởng thế nào đến chủ hàng?

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, một chuyến tàu chậm có thể ảnh hưởng đến nhiều công đoạn khác nhau. Tác động cụ thể phụ thuộc vào loại hàng, điều kiện hợp đồng và kế hoạch cung ứng.

Nguy cơ chậm nguyên liệu đầu vào

Doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu thường lập kế hoạch dựa trên ngày hàng dự kiến đến. Nếu lịch tàu thay đổi, thời điểm nhận nguyên liệu cũng có thể thay đổi theo.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với nhà máy có lượng tồn kho thấp. Khi nguyên liệu chưa về, bộ phận sản xuất cần đánh giá lại kế hoạch sử dụng hàng hiện có và các đơn hàng đang chờ.

Chủ hàng nên xác định những lô hàng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất. Các lô hàng khác có thể được ưu tiên theo mức độ cần thiết và khả năng thay thế nguồn cung.

Ảnh hưởng đến kế hoạch xuất hàng

Với hàng xuất khẩu, lịch tàu thay đổi có thể làm xáo trộn kế hoạch giao hàng cho đối tác. Doanh nghiệp cần kiểm tra lại mốc bàn giao hàng, thời điểm giao chứng từ và các nghĩa vụ trong hợp đồng.

Nếu lịch giao hàng có liên quan đến lịch nhận của khách, chủ hàng nên chủ động trao đổi khi có thông tin xác nhận từ hãng tàu. Không nên thông báo ngày đến mới khi lịch trình chưa được cập nhật chính thức.

Phát sinh công việc và chi phí ngoài kế hoạch

Việc thay đổi lịch tàu có thể kéo theo nhu cầu điều chỉnh xe kéo container, nhân sự kho và kế hoạch tiếp nhận. Nếu container lưu lại cảng hoặc depot lâu hơn dự kiến, doanh nghiệp cần kiểm tra các điều kiện liên quan đến lưu container và lưu bãi.

Cần phân biệt rõ:

• Demurrage: phí liên quan đến thời gian container nằm trong cảng hoặc terminal vượt thời hạn miễn phí theo điều kiện áp dụng.

• Detention: phí liên quan đến thời gian sử dụng container bên ngoài terminal vượt thời hạn miễn phí.

• Storage: phí lưu bãi hoặc lưu giữ hàng/container tại địa điểm áp dụng.

Cách tính, thời hạn miễn phí và trách nhiệm thanh toán phụ thuộc vào hãng tàu, cảng, hợp đồng và từng lô hàng. Chủ hàng cần kiểm tra biểu phí cùng điều kiện cụ thể, không nên mặc định mọi khoản phí đều phát sinh khi tàu chậm.

4. Chủ hàng cần làm gì khi lịch tàu không ổn định?

Khi có cảnh báo về ùn tắc, doanh nghiệp nên chuyển từ theo dõi chung sang quản lý từng lô hàng. Mục tiêu là xác định lô nào có nguy cơ ảnh hưởng đến sản xuất hoặc cam kết giao hàng.

Bước 1: Kiểm tra lịch trình thực tế

Đối chiếu ngày tàu dự kiến khởi hành, ngày đến cảng và các điểm trung chuyển. Nếu hãng tàu phát hành thông báo thay đổi lịch, cần cập nhật thông tin vào kế hoạch nội bộ.

Không nên chỉ dựa vào lịch trình ban đầu trên booking. Lịch tàu có thể thay đổi sau khi đặt chỗ, đặc biệt khi cảng gặp gián đoạn khai thác.

Bước 2: Phân loại mức độ ưu tiên

Chia lô hàng theo mức độ ảnh hưởng nếu hàng đến muộn:

Bảng này là khung đánh giá nội bộ, không phải thứ tự ưu tiên bắt buộc. Doanh nghiệp cần dựa trên tình trạng thực tế của từng đơn hàng.

Bước 3: Rà soát chứng từ

Chủ hàng nên kiểm tra booking confirmation, vận đơn, thông báo lịch tàu và các chứng từ cần thiết cho thủ tục nhập khẩu hoặc xuất khẩu.

Với hàng nhập, doanh nghiệp cần chuẩn bị dữ liệu để xử lý khai báo hải quan và nhận hàng theo quy định. Với hàng xuất, cần rà soát thời hạn giao container, chứng từ và yêu cầu của hãng tàu.

Thông tin không thống nhất giữa chứng từ có thể tạo thêm công việc chỉnh sửa. Do đó, việc kiểm tra sớm giúp giảm nguy cơ phát sinh vấn đề khi hàng đến hoặc trước thời điểm tàu chạy.

Bước 4: Xác nhận phương án dự phòng

Khi lịch trình thay đổi đáng kể, hãy trao đổi với hãng tàu hoặc đơn vị giao nhận về lựa chọn khả thi. Tùy lô hàng, doanh nghiệp có thể xem xét thay đổi kế hoạch nhận, điều chỉnh lịch xe hoặc đánh giá phương án vận chuyển khác.

Không phải lô hàng nào cũng phù hợp để đổi cảng hoặc chuyển phương thức. Cần cân nhắc chứng từ, thủ tục, chi phí phát sinh và khả năng tiếp nhận tại điểm đến trước khi quyết định.

5. Những tuyến vận chuyển cần theo dõi sát

Với các lô hàng đi qua mạng lưới cảng châu Á, chủ hàng cần quan tâm cả cảng xuất phát lẫn cảng trung chuyển. Một cảng đang hoạt động bình thường vẫn có thể chịu tác động khi tàu kết nối đến muộn từ cảng khác.

Các hành lang vận tải thường được doanh nghiệp theo dõi gồm:

• Trung Quốc – Việt Nam: cần kiểm tra cảng đi, lịch tàu và phương án giao container tại Việt Nam.

• Đông Á – Đông Nam Á: cần theo dõi việc kết nối tàu tại các cảng trung chuyển.

• Châu Á – châu Âu: cần rà soát các điểm ghé cảng và khả năng thay đổi lịch trình toàn tuyến.

• Châu Á – Bắc Mỹ: cần theo dõi lịch tàu, kế hoạch tiếp nhận và kết nối vận tải nội địa tại cảng đến.

Đây là các hành lang tham khảo, không phải khẳng định rằng tất cả các tuyến đều đang ùn tắc. Tình trạng khai thác phải được kiểm tra theo cảng và chuyến tàu cụ thể.

Nếu doanh nghiệp có nhiều lô hàng trên các tuyến khác nhau, nên lập bảng theo dõi chung. Bảng có thể gồm số booking, hãng tàu, cảng đi, cảng đến, ngày dự kiến, tình trạng mới nhất và người phụ trách.

6. Checklist quản trị rủi ro cho bộ phận logistics

Doanh nghiệp có thể sử dụng checklist sau khi rà soát lô hàng đang vận chuyển:

• Xác nhận lịch tàu mới nhất từ hãng tàu hoặc đơn vị giao nhận.
• Kiểm tra tình trạng cảng đi, cảng trung chuyển và cảng đến.
• Xác định ngày hàng cần có tại kho hoặc nhà máy.
• Đánh giá tồn kho và mức độ ảnh hưởng nếu hàng đến muộn.
• Kiểm tra booking, vận đơn và chứng từ liên quan.
• Rà soát thời hạn miễn phí và điều kiện lưu container.
• Cập nhật kế hoạch xe kéo, kho và nhân sự nhận hàng.
• Thông báo cho các bộ phận liên quan khi lịch thay đổi.
• Lưu lại thông báo từ hãng tàu để đối chiếu khi cần.

Checklist này không loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Tuy nhiên, nó giúp doanh nghiệp nhận diện vấn đề sớm và xác định người chịu trách nhiệm theo dõi.

7. Ba lợi ích của việc theo dõi lịch tàu chủ động

Thứ nhất, hỗ trợ lập kế hoạch tồn kho. Khi cập nhật được lịch tàu mới, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đánh giá lượng nguyên liệu hiện có. Bộ phận mua hàng cũng dễ nhận diện lô cần theo dõi sát.

Thứ hai, hỗ trợ phối hợp giao nhận. Việc cập nhật lịch trình giúp bộ phận kho và vận tải điều chỉnh kế hoạch nhận hàng. Điều này hạn chế việc bố trí nguồn lực theo lịch cũ đã thay đổi.

Thứ ba, hỗ trợ kiểm soát chi phí phát sinh. Theo dõi thời hạn miễn phí và tình trạng container giúp doanh nghiệp chủ động rà soát các mốc quan trọng. Đây là cơ sở để làm rõ trách nhiệm và xử lý chứng từ khi cần thiết.

Các lợi ích trên đến từ quy trình theo dõi và phối hợp. Chúng không bảo đảm loại bỏ mọi khoản phí hoặc ngăn toàn bộ tình trạng chậm tàu.

8. Indochina Post Logistics hỗ trợ nhu cầu vận chuyển của chủ hàng

Trong bối cảnh lịch tàu có thể biến động, doanh nghiệp cần chuẩn bị thông tin lô hàng rõ ràng. Các dữ liệu như loại hàng, khối lượng, số kiện, điểm lấy và giao hàng giúp việc trao đổi phương án vận chuyển cụ thể hơn.

Indochina Post Logistics (IPL) tiếp nhận yêu cầu vận chuyển dựa trên thông tin do doanh nghiệp cung cấp. Chủ hàng có thể trao đổi về nhu cầu giao nhận hàng hóa và cung cấp lịch dự kiến để xem xét phương án phù hợp.

Đối với lô hàng xuất nhập khẩu, doanh nghiệp nên nêu rõ tình trạng hiện tại của hàng. Ví dụ: hàng đang ở kho, đã giao container, đang chờ tàu hay đã đến cảng. Thông tin này giúp xác định phạm vi công việc cần phối hợp.

Lịch vận chuyển, khả năng đáp ứng và báo giá cần được xác nhận theo từng yêu cầu thực tế.

Gửi thông tin hàng để nhận báo giá

Kết luận

Ùn tắc cảng biển châu Á không diễn biến giống nhau tại mọi cảng. Dù một số điểm đã ghi nhận cải thiện, lịch tàu và hoạt động trung chuyển vẫn cần được theo dõi sát theo từng chuyến.

Chủ hàng nên cập nhật thông tin từ hãng tàu, phân loại lô hàng theo mức độ ưu tiên và rà soát các mốc nhận container. Việc chuẩn bị chứng từ cùng kế hoạch giao nhận cũng giúp doanh nghiệp xử lý thay đổi chủ động hơn.

Indochina Post Logistics (IPL) tiếp nhận thông tin hàng hóa để trao đổi phương án vận chuyển theo nhu cầu thực tế.

Gửi thông tin hàng để nhận báo giá.

Nguồn tham khảo: https://www.sea-intelligence.com/press-room/406-sharp-reliability-drop-from-asian-port-congestion?utm.com